Το Σύνδρομο του Απατεώνα δεν είναι ψυχιατρική διαταραχή, αλλά μια ψυχολογική εμπειρία πνευματικής απάτης.
Στα 30 χρόνια της πορείας μου σε θέσεις ευθύνης και διαπραγματεύσεων, είδα συχνά το εξής παράδοξο: Άνθρωποι με εξαιρετικά βιογραφικά, με επιτυχίες και αναγνώριση, να ζουν με τον μόνιμο φόβο ότι «κάποια στιγμή θα αποκαλυφθεί ότι δεν είμαι τόσο ικανός όσο νομίζουν». Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως Σύνδρομο του Απατεώνα (Imposter Syndrome), δεν κάνει διακρίσεις. Επηρεάζει το στέλεχος στην αίθουσα συσκέψεων, αλλά και τον άνθρωπο που προσπαθεί να ανταπεξέλθει στους ρόλους του ως γονέας ή σύντροφος.
Η Επιστήμη πίσω από την Αμφιβολία
Το Σύνδρομο του Απατεώνα δεν είναι ψυχιατρική διαταραχή, αλλά μια ψυχολογική εμπειρία πνευματικής απάτης. Σύμφωνα με τις Clance & Imes (1978), οι άνθρωποι που το βιώνουν αποδίδουν τις επιτυχίες τους στην τύχη, στις συγκυρίες ή στο ότι «ξεγέλασαν» τους άλλους. Παρά τις αντικειμενικές αποδείξεις της αξίας τους, η εσωτερική τους φωνή επιμένει να υποτιμά κάθε επίτευγμα.
Αυτή η τάση συνδέεται στενά με την ανάγκη για τελειομανία. Όπως αναφέρουν οι Sakulku & Alexander (2011), οι «απατεώνες» θέτουν μη ρεαλιστικά πρότυπα για τον εαυτό τους. Όταν δεν φτάνουν το 100% της τελειότητας, νιώθουν αποτυχία. Στην εργασία, αυτό οδηγεί σε υπερ-προσπάθεια και εξάντληση (Burnout). Στην προσωπική ζωή, οδηγεί σε κοινωνικό άγχος και αδυναμία να απολαύσει κανείς τις σχέσεις του, καθώς νιώθει διαρκώς «λίγος».
Από το Γραφείο στη Θεραπεία: Η Γέφυρα της Ανάρρωσης
Ως Ψυχολόγος, βλέπω ότι η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται συχνά στη δυσκολία εσωτερίκευσης της επιτυχίας. Οι Learner & Keltner (2001) τονίζουν ότι το συναίσθημα του φόβου αλλοιώνει την κρίση μας. Αντί να βλέπουμε τις ικανότητές μας, βλέπουμε μόνο τις πιθανές μας ελλείψεις.
Στην 30ετή εμπειρία μου, έμαθα ότι η διαπραγμάτευση με τον ίδιο μας τον εαυτό είναι η πιο δύσκολη. Αν δεν πείσετε τον «εσωτερικό σας κριτή» για την αξία σας, θα είστε πάντα όμηρος των αμφιβολιών σας. Στην ατομική ψυχοθεραπεία, δουλεύουμε ακριβώς πάνω στην αποδόμηση αυτών των πεποιθήσεων. Μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα γεγονότα έναντι των συναισθημάτων.
Πώς να Διαχειριστείτε την Αίσθηση της Απάτης:
- Μιλήστε για αυτό: Η μυστικοπάθεια τρέφει το σύνδρομο. Μιλώντας με έναν ειδικό ή έναν έμπιστο μέντορα, συνειδητοποιείτε ότι δεν είστε μόνοι.
- Καταγράψτε τα Γεγονότα: Δημιουργήστε ένα «αρχείο επιτυχιών». Η τύχη μπορεί να συμβεί μία φορά, αλλά η επαναλαμβανόμενη επιτυχία είναι αποτέλεσμα ικανότητας.
- Αγκαλιάστε το Λάθος: Η μελέτη των Dweck et al. για το Growth Mindset δείχνει ότι η αποτυχία είναι μάθημα, όχι απόδειξη ανικανότητας.
Συμπέρασμα
Είτε κάθεστε στην κεφαλή ενός τραπεζιού διαπραγματεύσεων είτε προσπαθείτε να βρείτε την ισορροπία στην καθημερινότητά σας, θυμηθείτε: Η αμφιβολία είναι συχνά το σήμα ότι εξελίσσεστε. Μην αφήνετε τον φόβο να σας στερήσει τη χαρά των επιτευγμάτων σας. Η αναγνώριση της αξίας σας είναι το πρώτο βήμα για την ψυχική σας ελευθερία.υγεία είναι το πολυτιμότερο κεφάλαιο που διαθέτετε. Επενδύστε σε αυτό χωρίς ενοχές.
Η απόφασή σας να επενδύσετε στην ψυχική σας υγεία είναι η αρχή μιας σημαντικής αλλαγής. Ας την ξεκινήσουμε μαζί.
Κλείστε μια ενημερωτική συνεδρία
Βιβλιογραφία
Clance, P. R., & Imes, S. A. (1978). The imposter phenomenon in high achieving women: Dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy: Theory, Research & Practice. https://doi.org/10.1037/h0086006
Sakulku, J., & Alexander, J. (2011). The Impostor Phenomenon. International Journal of Behavioral Science. https://doi.org/10.14456/ijbs.2011.6
Harvey, J. C., & Katz, C. (1985). If I’m so successful, why do I feel like a fake?
Lerner, J. S., & Keltner, D. (2001). Fear, anger, and risk. Journal of Personality and Social Psychology. https://doi.org/10.1037//0022-3514.81.1.146
Dweck, C. S. (2006). Mindset: The New Psychology of Success.