Όταν η συνεδρία γίνεται μέσα από μια οθόνη, είναι φυσικό να γεννιέται ένα ερώτημα: «Πώς θα ξέρω ότι αυτό πραγματικά με βοηθά;» Η αξιολόγηση διαδικτυακής ψυχοθεραπείας δεν αφορά μόνο το αν μειώθηκαν τα συμπτώματα. Αφορά το αν νιώθετε ότι ακούγεστε, αν κατανοείτε καλύτερα τον εαυτό σας, αν αποκτάτε χώρο πριν από μια παρορμητική αντίδραση και αν η θεραπευτική σχέση σας δίνει ασφάλεια να μιλήσετε με ειλικρίνεια.
Η διαδικτυακή ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι ουσιαστική και αποτελεσματική, εφόσον γίνεται με επαγγελματικά κριτήρια, σε προστατευμένο πλαίσιο και με θεραπευτή που προσαρμόζει τη δουλειά στις δικές σας ανάγκες. Δεν είναι μια «ελαφρύτερη» εκδοχή της θεραπείας. Είναι μια διαφορετική συνθήκη, με πλεονεκτήματα αλλά και σημεία που χρειάζονται προσοχή.
Τι σημαίνει αξιολόγηση διαδικτυακής ψυχοθεραπείας
Η αξιολόγηση δεν είναι ένας βαθμός που μπαίνει στη θεραπεία ούτε μια ερώτηση του τύπου «είστε καλύτερα;». Είναι μια συνεχής, κοινή διερεύνηση ανάμεσα στον θεραπευτή και τον άνθρωπο που ζητά βοήθεια. Σκοπός της είναι να διαπιστώνεται αν η πορεία ανταποκρίνεται σε όσα σας δυσκολεύουν και αν χρειάζεται κάποια προσαρμογή.
Για έναν άνθρωπο με κρίσεις πανικού, η πρόοδος μπορεί αρχικά να φαίνεται ως η δυνατότητα να αναγνωρίζει τα πρώτα σήματα του σώματός του χωρίς να πανικοβάλλεται περισσότερο. Για κάποιον που δυσκολεύεται με τον θυμό, ίσως είναι η στιγμή που καταφέρνει να μη στείλει ένα επιθετικό μήνυμα αμέσως μετά από έναν καβγά. Για κάποιον με χαμηλή διάθεση, μπορεί να είναι η σταδιακή επιστροφή σε μια καθημερινή δραστηριότητα που είχε εγκαταλειφθεί.
Η αλλαγή σπάνια είναι ευθεία γραμμή. Υπάρχουν εβδομάδες με ανακούφιση, αλλά και συνεδρίες που φέρνουν στην επιφάνεια δύσκολα συναισθήματα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η θεραπεία δεν λειτουργεί. Συχνά σημαίνει ότι αγγίζονται μοτίβα που για καιρό παρέμεναν στο παρασκήνιο.
Η σχέση μετρά όσο και η μέθοδος
Οι ερευνητικές προσεγγίσεις στην ψυχοθεραπεία αναδεικνύουν σταθερά τη σημασία της θεραπευτικής συμμαχίας: της αίσθησης ότι θεραπευτής και θεραπευόμενος συνεργάζονται με κοινούς στόχους, αμοιβαία κατανόηση και εμπιστοσύνη. Αυτό ισχύει και στις βιντεοσυνεδρίες.
Μια καλή διαδικτυακή συνεδρία δεν χρειάζεται να μοιάζει ψυχρή ή απρόσωπη. Η προσεκτική ακρόαση, η ενσυναίσθηση, οι κατάλληλες ερωτήσεις και η αυθεντική παρουσία δεν χάνονται επειδή υπάρχει μια κάμερα ανάμεσα στους δύο ανθρώπους. Ωστόσο, χρειάζεται να υπάρχει και από τις δύο πλευρές προσοχή στη συνθήκη.
Αν πιάνετε τον εαυτό σας να φιλτράρει συνεχώς όσα λέει επειδή φοβάται ότι κάποιος στο σπίτι ακούει, αν νιώθετε ότι δεν μπορείτε να συγκεντρωθείτε ή αν η σύνδεση διακόπτεται συχνά, αξίζει να το συζητήσετε ανοιχτά. Δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Επηρεάζει το πόσο ελεύθερα μπορείτε να εργαστείτε με όσα σας απασχολούν.
Η ασφάλεια δεν είναι μόνο τεχνολογική
Η ιδιωτικότητα έχει δύο πλευρές. Η μία αφορά την ασφαλή πλατφόρμα επικοινωνίας, την τήρηση του επαγγελματικού απορρήτου και τον τρόπο με τον οποίο προστατεύονται τα προσωπικά σας δεδομένα. Η άλλη αφορά τον δικό σας φυσικό χώρο.
Ιδανικά, η συνεδρία γίνεται σε ένα δωμάτιο όπου μπορείτε να μιλάτε χωρίς να σας ακούν ή να σας διακόπτουν. Τα ακουστικά μπορούν να βοηθήσουν, ιδιαίτερα όταν συγκατοικείτε με άλλους. Αν δεν υπάρχει σταθερά ένας τέτοιος χώρος, αυτό δεν ακυρώνει αυτομάτως τη δυνατότητα για θεραπεία, αλλά χρειάζεται πρακτική οργάνωση και ειλικρινής συζήτηση για τα όρια της συνθήκης.
Ποια σημάδια δείχνουν ότι υπάρχει πρόοδος
Η πρόοδος δεν φαίνεται μόνο όταν «εξαφανίζεται» ένα πρόβλημα. Μπορεί να φαίνεται στον τρόπο που σχετίζεστε με το πρόβλημα. Ίσως η ανησυχία παραμένει, αλλά δεν κυβερνά πια όλη τη μέρα σας. Ίσως η θλίψη εμφανίζεται, αλλά μπορείτε να τη μοιραστείτε αντί να απομονώνεστε. Ίσως αναγνωρίζετε νωρίτερα το μοτίβο αυτοϋπονόμευσης πριν οδηγηθείτε σε μια επιλογή που θα σας πληγώσει.
Σε μια θεραπεία που συνδυάζει γνωσιακές-συμπεριφορικές τεχνικές με βαθύτερη διερεύνηση, η αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει και τα δύο επίπεδα. Από τη μία, εξετάζονται συγκεκριμένες αλλαγές στην καθημερινότητα: ύπνος, αποφυγές, κρίσεις άγχους, συγκρούσεις, οργάνωση, παρορμητικές αποφάσεις. Από την άλλη, διερευνώνται επαναλαμβανόμενα συναισθηματικά μοτίβα, σχέσεις και εσωτερικές συγκρούσεις που ίσως συντηρούν τη δυσκολία.
Αυτή η διπλή ματιά είναι χρήσιμη επειδή δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες ανάγκες. Κάποιος μπορεί να χρειάζεται άμεσα εργαλεία για να διαχειριστεί μια κρίση πανικού στη δουλειά. Κάποιος άλλος μπορεί να χρειάζεται να καταλάβει γιατί, ενώ επιθυμεί εγγύτητα, απομακρύνεται κάθε φορά που μια σχέση γίνεται πιο σημαντική. Συχνά, οι δύο ανάγκες συνυπάρχουν.
Πότε χρειάζεται να τεθεί ένα δύσκολο ερώτημα
Μερικές φορές η θεραπεία μοιάζει να έχει κολλήσει. Αυτό μπορεί να συμβεί επειδή ο στόχος δεν είναι αρκετά σαφής, επειδή έχουν προκύψει νέες πιέσεις στη ζωή σας ή επειδή ένα σημαντικό θέμα αποφεύγεται χωρίς να γίνεται αντιληπτό. Μπορεί επίσης να σχετίζεται με τον τρόπο διεξαγωγής της διαδικτυακής συνεδρίας.
Το να πείτε «δεν είμαι σίγουρος ότι προχωράμε» ή «δυσκολεύομαι να μιλήσω μέσω κάμερας» δεν είναι προσβολή προς τον θεραπευτή. Είναι πολύτιμο θεραπευτικό υλικό. Μια σχέση που στηρίζεται στον σεβασμό μπορεί να χωρέσει αυτή τη συζήτηση. Ο θεραπευτής οφείλει να ακούσει χωρίς άμυνα, να διερευνήσει μαζί σας τι συμβαίνει και να προτείνει, όπου χρειάζεται, αλλαγές στην εστίαση ή στον τρόπο εργασίας.
Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπου η διαδικτυακή μορφή δεν είναι η καταλληλότερη σε μια συγκεκριμένη φάση. Έντονη κρίση, σοβαρή αποδιοργάνωση, αδυναμία εξασφάλισης ιδιωτικού χώρου ή συχνές τεχνικές διακοπές μπορεί να κάνουν τις δια ζώσης συναντήσεις πιο βοηθητικές. Δεν πρόκειται για αποτυχία της online θεραπείας. Πρόκειται για υπεύθυνη προσαρμογή στις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου.
Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε στον εαυτό σας
Πριν και κατά τη διάρκεια της θεραπείας, μπορείτε να παρατηρείτε με απλότητα: Νιώθω ασφαλής να πω όσα πραγματικά σκέφτομαι; Καταλαβαίνω τον σκοπό της δουλειάς που κάνουμε; Υπάρχει χώρος για τις απορίες ή τις διαφωνίες μου; Βλέπω μικρές αλλαγές στον τρόπο που φροντίζω τον εαυτό μου και σχετίζομαι με τους άλλους;
Δεν χρειάζεται να έχετε «τέλειες» απαντήσεις. Ακόμη και η αμφιβολία είναι μια αφετηρία για συζήτηση. Η ψυχοθεραπεία δεν ζητά να αποδείξετε ότι είστε καλός θεραπευόμενος. Ζητά να είστε όσο πιο ειλικρινής μπορείτε με την εμπειρία σας.
Η οθόνη μπορεί να γίνει ένα ασφαλές παράθυρο επικοινωνίας, όταν πίσω της υπάρχει ένας σταθερός, εμπιστευτικός χώρος και μια σχέση χωρίς κριτική. Ένα βήμα προς την αλλαγή μπορεί να αρχίσει από μια απλή ερώτηση: «Τι χρειάζομαι πραγματικά αυτή τη στιγμή για να νιώσω ότι με καταλαβαίνουν;»