Πώς να ξεχωρίσετε την προσωρινή κρίση από το οριστικό τέλος
Η αμφιθυμία είναι το φυσιολογικό σύμπτωμα μιας βαθιάς συναισθηματικής επένδυσης. Πώς μπορούμε, λοιπόν, να πάρουμε μια τόσο καθοριστική απόφαση βασισμένοι σε κλινικά δεδομένα και όχι στον πανικό της στιγμής;
Είναι ένα από τα πιο επώδυνα παράδοξα των ανθρώπινων σχέσεων: Άνθρωποι που δηλώνουν ότι επιθυμούν βαθιά μια ουσιαστική σχέση, μόλις βρουν έναν σύντροφο πο«Να μείνω ή να φύγω;». Αν υπάρχει μια ερώτηση που στοιχειώνει το θεραπευτικό μου γραφείο περισσότερο από κάθε άλλη, είναι αυτή. Το δίλημμα του χωρισμού είναι μια εξουθενωτική ψυχική κατάσταση. Η αβεβαιότητα παραλύει το άτομο, το οποίο εγκλωβίζεται ανάμεσα στον φόβο της μοναξιάς και τον πόνο μιας σχέσης που φαίνεται να έχει βαλτώσει.
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι κάποια μέρα θα ξυπνήσουν και η απάντηση θα είναι «κρυστάλλινη». Η κλινική πραγματικότητα, όμως, δείχνει ότι η απόλυτη βεβαιότητα είναι ψευδαίσθηση. Η αμφιθυμία είναι το φυσιολογικό σύμπτωμα μιας βαθιάς συναισθηματικής επένδυσης. Πώς μπορούμε, λοιπόν, να πάρουμε μια τόσο καθοριστική απόφαση βασισμένοι σε κλινικά δεδομένα και όχι στον πανικό της στιγμής;
Η Ψυχολογία της Παραμονής: Το Μοντέλο Επένδυσης (Investment Model)
Γιατί μένουμε σε σχέσεις που δεν μας καλύπτουν πια; Την απάντηση δίνει το φημισμένο Μοντέλο Επένδυσης της Caryl Rusbult. Η έρευνα απέδειξε ότι η απόφασή μας να παραμείνουμε δεν εξαρτάται μόνο από την ικανοποίηση (πόσο ευτυχισμένοι είμαστε), αλλά από δύο επιπλέον, πανίσχυρους παράγοντες:
- Το Μέγεθος της Επένδυσης: Χρόνια κοινής ζωής, παιδιά, κοινά οικονομικά, κοινοί φίλοι. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος βιώνει τρομακτική αποστροφή στην απώλεια (loss aversion). Νιώθουμε ότι αν φύγουμε, «πετάμε στα σκουπίδια» μια ολόκληρη ζωή.
- Η Ποιότητα των Εναλλακτικών: Ο φόβος του αγνώστου. Η σκέψη “μήπως δεν βρω κάτι καλύτερο;” ή “μήπως μείνω μόνος/η για πάντα;” κρατά τους ανθρώπους όμηρους του γνώριμου πόνου, ο οποίος φαντάζει πιο ασφαλής από την απόλυτη αβεβαιότητα.
Όταν αξιολογείτε τη σχέση σας, αναρωτηθείτε: Μένω επειδή υπάρχει ελπίδα αλλαγής ή μένω επειδή τρέμω το κόστος της εξόδου;
Κρίση vs. Τέλος: Τα 4 Σημάδια του Gottman
Κάθε μακροχρόνια σχέση περνάει κρίσεις ρουτίνας, θυμού ή αποξένωσης. Πώς ξέρουμε όμως αν είναι μια προσωρινή καταιγίδα ή το τέλος της διαδρομής; Ο Dr. John Gottman, μέσα από δεκαετίες ερευνών (με ακρίβεια πρόβλεψης διαζυγίου 93%), εντόπισε τους “Τέσσερις Καβαλάρηδες της Αποκάλυψης” σε μια σχέση.
Αν στη σχέση σας κυριαρχούν η Κριτική (επίθεση στον χαρακτήρα του άλλου), η Άμυνα (άρνηση ανάληψης ευθύνης) και το Χτίσιμο Τοίχων (stonewalling – η απόλυτη σιωπή και αποχώρηση), βρίσκεστε σε σοβαρή κρίση. Όμως, το απόλυτο σημάδι του τέλους είναι η Περιφρόνηση (Contempt). Όταν αρχίζετε να βλέπετε τον σύντροφό σας με υπεροψία, όταν χρησιμοποιείτε σαρκασμό, υποτίμηση, ή νιώθετε αηδία για τις επιλογές του, ο συναισθηματικός ιστός έχει νεκρωθεί. Η περιφρόνηση καταστρέφει το ανοσοποιητικό σύστημα της σχέσης – και, κυριολεκτικά, σύμφωνα με τις έρευνες, και το δικό μας.
Η Ψυχοδυναμική Οπτική: Διαφοροποίηση του Εαυτού
Συχνά, το δίλημμα δεν αφορά τον άλλον, αλλά εμάς. Σύμφωνα με τη θεωρία του Murray Bowen, τα άτομα με χαμηλή “Διαφοροποίηση του Εαυτού” (Differentiation of Self) τείνουν να συγχωνεύονται με τον σύντροφό τους. Περιμένουν από τον άλλον να γεμίσει τα δικά τους υπαρξιακά κενά. Στο γραφείο, ρωτώ τους θεραπευόμενους: «Μήπως περιμένεις να χωρίσεις για να βρεις ποιος/ποια είσαι; Ή μήπως πρέπει πρώτα να βρεις τον εαυτό σου μέσα στη σχέση, για να δεις αν τελικά η σχέση σε χωράει;»
Η Λύση της Συνθετικής Θεραπείας
Ο χωρισμός δεν είναι μια πράξη που κάνεις· είναι μια διαδικασία την οποία πενθείς. Αν νιώθετε εγκλωβισμένοι στο δίλημμα, η Συμβουλευτική (είτε ατομική είτε ζεύγους) παρέχει το ασφαλές πλαίσιο για να αποδομήσουμε τον φόβο. Δεν θα σας πω αν πρέπει να χωρίσετε. Θα σας δώσω όμως τα κλινικά εργαλεία για να ξεκαθαρίσετε αν αυτό που νιώθετε είναι η κόπωση μιας ρουτίνας που μπορεί να θεραπευτεί, ή η οριστική λήξη μιας ιστορίας που ολοκλήρωσε τον κύκλο της.
Κλείστε μια ενημερωτική συνεδρία
Βιβλιογραφία
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (2000). The timing of divorce: Predicting when a couple will divorce over a 14‐year period. Journal of Marriage and Family, 62(3), 737-745.
Rusbult, C. E., Martz, J. M., & Agnew, C. R. (1998). The Investment Model Scale: Measuring commitment level, satisfaction level, quality of alternatives, and investment size. Personal Relationships, 5(4), 357-391.