Η απόφαση να ξεκινήσετε ψυχοθεραπεία συχνά έρχεται ύστερα από μια περίοδο πίεσης: άγχος που δεν υποχωρεί, κρίσεις πανικού, μια σχέση που γίνεται διαρκώς πεδίο σύγκρουσης ή μια αίσθηση ότι επαναλαμβάνετε τα ίδια μοτίβα χωρίς να καταλαβαίνετε γιατί. Ο οδηγός επιλογής κατάλληλου ψυχοθεραπευτή δεν αφορά την αναζήτηση του «τέλειου» ειδικού. Αφορά την εύρεση ενός επαγγελματία με επαρκή κατάρτιση, σαφή δεοντολογία και τον τρόπο να δημιουργήσει μαζί σας έναν χώρο ασφάλειας και ειλικρίνειας.
Η ψυχοθεραπεία δεν είναι μια απρόσωπη υπηρεσία. Είναι μια συνεργασία στην οποία θα μιλήσετε για σκέψεις, αναμνήσεις, φόβους και πλευρές του εαυτού σας που ίσως δεν έχετε εκφράσει ποτέ. Γι’ αυτό η επιλογή χρειάζεται χρόνο, καθαρές ερωτήσεις και την άδεια να ακούσετε το προσωπικό σας βίωμα.
Ξεκινήστε από την επιστημονική κατάρτιση
Ο τίτλος «ψυχοθεραπευτής» από μόνος του δεν εξηγεί πάντοτε το επίπεδο εκπαίδευσης, την επαγγελματική ιδιότητα ή το θεραπευτικό πλαίσιο ενός ανθρώπου. Είναι θεμιτό να ρωτήσετε ποιες είναι οι βασικές σπουδές του επαγγελματία, σε ποια προσέγγιση έχει εκπαιδευτεί και αν λαμβάνει συστηματική εποπτεία για το κλινικό του έργο.
Η επιστημονική κατάρτιση δεν εγγυάται από μόνη της ότι θα νιώσετε κοντά σε έναν θεραπευτή. Δημιουργεί, όμως, το αναγκαίο υπόβαθρο ώστε η δουλειά να γίνεται με γνώση, υπευθυνότητα και σαφή όρια. Ένας επαγγελματίας που σέβεται τον ρόλο του δεν θα διστάσει να σας εξηγήσει με απλά λόγια την εκπαίδευση και τον τρόπο εργασίας του.
Χρήσιμο είναι επίσης να κατανοήσετε τι σημαίνει η θεραπευτική προσέγγιση στην πράξη. Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία, για παράδειγμα, μπορεί να βοηθήσει κάποιον να αναγνωρίσει συνδέσεις ανάμεσα στις σκέψεις, στα συναισθήματα και στις αντιδράσεις του, καθώς και να δοκιμάσει συγκεκριμένες δεξιότητες για το άγχος ή τις κρίσεις πανικού. Η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία δίνει περισσότερο χώρο στην κατανόηση βαθύτερων σχέσεων, εσωτερικών συγκρούσεων και επαναλαμβανόμενων μοτίβων.
Δεν χρειάζεται να διαλέξετε προσέγγιση σαν να επιλέγετε προϊόν. Σε αρκετές περιπτώσεις, μια συνθετική ή ολοκληρωμένη ματιά μπορεί να συνδυάζει πρακτικά εργαλεία με ουσιαστικότερη διερεύνηση, ανάλογα με το αίτημα, την ιστορία και τον ρυθμό του κάθε ανθρώπου.
Οδηγός επιλογής κατάλληλου ψυχοθεραπευτή: η σχέση μετράει
Η θεραπευτική σχέση είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για την πορεία της ψυχοθεραπείας. Δεν σημαίνει ότι κάθε συνεδρία θα είναι εύκολη ή ευχάριστη. Μερικές φορές η πρόοδος απαιτεί να πλησιάσετε δύσκολα συναισθήματα, να αμφισβητήσετε παλιές βεβαιότητες ή να παρατηρήσετε συμπεριφορές που σας πληγώνουν.
Η διαφορά βρίσκεται στο πώς νιώθετε μέσα σε αυτή τη δυσκολία. Υπάρχει χώρος να μιλήσετε χωρίς να φοβάστε ότι θα κριθείτε; Σας ακούει ο θεραπευτής με προσοχή ή βιάζεται να δώσει μια έτοιμη ερμηνεία; Μπορείτε να πείτε ότι διαφωνείτε, ότι δεν καταλαβαίνετε ή ότι κάτι στη συνεδρία σας ενόχλησε;
Η ενσυναίσθηση δεν είναι απλή ευγένεια. Είναι η ικανότητα του επαγγελματία να προσπαθεί να κατανοήσει τον εσωτερικό σας κόσμο χωρίς να τον μικραίνει, να τον δραματοποιεί ή να τον μεταφράζει βιαστικά σε μια διάγνωση. Η αποδοχή δεν σημαίνει ότι όλα θεωρούνται σωστά. Σημαίνει ότι η αξία σας ως άνθρωπος δεν τίθεται υπό διαπραγμάτευση, ακόμη και όταν εξετάζετε επιλογές που μετανιώνετε.
Τι μπορεί να δείτε από τις πρώτες συνεδρίες
Στις πρώτες συναντήσεις δεν είναι απαραίτητο να αισθανθείτε άμεση οικειότητα. Είναι συνηθισμένο να υπάρχει αμηχανία, ιδιαίτερα όταν κάνετε θεραπεία για πρώτη φορά. Μπορεί όμως να παρατηρήσετε αν ο επαγγελματίας ενδιαφέρεται πραγματικά να καταλάβει τι σας συμβαίνει, αν εξηγεί τη διαδικασία και αν σας αντιμετωπίζει ως ξεχωριστό πρόσωπο, όχι ως ένα σύνολο συμπτωμάτων.
Ένα καλό πρώτο πλαίσιο περιλαμβάνει συζήτηση για το αίτημά σας, τη συχνότητα των συνεδριών, το κόστος, τις ακυρώσεις και τους στόχους που έχουν νόημα για εσάς. Οι στόχοι δεν χρειάζεται να είναι άκαμπτοι. Μπορεί να ξεκινήσετε επειδή θέλετε να μειωθούν οι κρίσεις πανικού και στην πορεία να ανακαλύψετε ότι χρειάζεται να διερευνηθούν βαθύτερα θέματα αυτοεκτίμησης, ορίων ή σχέσεων.
Η εμπιστευτικότητα δεν είναι λεπτομέρεια
Για να μπορέσει κάποιος να μιλήσει ελεύθερα, χρειάζεται να γνωρίζει ότι όσα μοιράζεται προστατεύονται. Η επαγγελματική εμπιστευτικότητα αποτελεί θεμελιώδη δεοντολογική υποχρέωση και ο θεραπευτής οφείλει να σας εξηγήσει καθαρά πώς τηρείται, καθώς και ποιες είναι οι εξαιρετικές περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος και η προστασία της ζωής.
Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν ζείτε σε μικρή κοινότητα, όταν εργάζεστε σε περιβάλλον όπου γνωρίζεστε όλοι ή όταν ανησυχείτε μήπως πληροφορίες φτάσουν σε συγγενείς ή συνεργάτες. Ρωτήστε ευθέως ό,τι σας απασχολεί. Η καθαρή απάντηση δεν είναι αγένεια ούτε δυσπιστία. Είναι μέρος της φροντίδας του εαυτού σας.
Αν επιλέξετε διαδικτυακές συνεδρίες, εξετάστε και το πρακτικό κομμάτι: αν χρησιμοποιείται ασφαλής πλατφόρμα, αν μπορείτε να βρίσκεστε σε ιδιωτικό χώρο και τι θα γίνει αν διακοπεί η σύνδεση. Η εξ αποστάσεως θεραπεία μπορεί να είναι ιδιαίτερα βοηθητική για ανθρώπους που μένουν μακριά από το γραφείο, ταξιδεύουν συχνά ή δυσκολεύονται να μετακινηθούν. Δεν ταιριάζει όμως σε όλους με τον ίδιο τρόπο. Για κάποιους, η φυσική παρουσία προσφέρει μεγαλύτερη αίσθηση συγκέντρωσης και σταθερότητας.
Προσέξτε τις υποσχέσεις και τα θολά όρια
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να φέρει ουσιαστική αλλαγή, αλλά δεν λειτουργεί με εγγυήσεις και γρήγορες συνταγές. Ένας υπεύθυνος θεραπευτής δεν θα υποσχεθεί ότι θα «θεραπεύσει» κάθε δυσκολία σε λίγες συνεδρίες, ούτε θα παρουσιάσει μία μέθοδο ως κατάλληλη για όλους. Η διάρκεια εξαρτάται από το αίτημα, τη σοβαρότητα της δυσκολίας, το υποστηρικτικό περιβάλλον, το ιστορικό και τους στόχους σας.
Χρειάζεται επίσης προσοχή στα όρια. Ο θεραπευτικός ρόλος δεν είναι φιλία, προσωπική σχέση ή συνεχής διαθεσιμότητα εκτός συνεδρίας. Η σαφήνεια στα όρια προστατεύει και τις δύο πλευρές, ενώ επιτρέπει στη σχέση να παραμείνει ένας ασφαλής χώρος εργασίας. Αν νιώθετε συστηματικά πίεση, ντροπή, σύγχυση ή ότι παραβιάζεται η ιδιωτικότητά σας, αξίζει να το θέσετε ανοιχτά και, αν χρειαστεί, να αναζητήσετε άλλη γνώμη.
Κάντε τις ερωτήσεις που χρειάζεστε
Δεν χρειάζεται να γνωρίζετε την ψυχολογία για να ξεκινήσετε. Αρκεί να μπορείτε να ρωτήσετε: «Πώς δουλεύετε με το άγχος ή τις δυσκολίες στις σχέσεις;», «Πώς θα καταλάβουμε ότι η θεραπεία με βοηθά;», «Τι περιμένετε από εμένα ανάμεσα στις συνεδρίες;» και «Τι κάνουμε αν αισθανθώ ότι δεν προχωράμε;».
Οι απαντήσεις δεν χρειάζεται να είναι εντυπωσιακές. Χρειάζεται να είναι κατανοητές, ειλικρινείς και προσαρμοσμένες σε εσάς. Ένας θεραπευτής μπορεί να έχει μεγάλη εμπειρία, αλλά αν δεν μπορεί να επικοινωνήσει με σεβασμό ή αν η προσέγγισή του δεν ταιριάζει στο αίτημά σας, ίσως η συνεργασία να μην είναι η κατάλληλη.
Δώστε χρόνο, χωρίς να αγνοείτε τον εαυτό σας
Η εμπιστοσύνη χτίζεται σταδιακά. Μην αξιολογήσετε όλη τη διαδικασία αποκλειστικά από το αν αισθανθήκατε καλύτερα μετά από μία συνεδρία. Παρατηρήστε σε βάθος χρόνου αν κατανοείτε περισσότερο τον εαυτό σας, αν αποκτάτε χώρο πριν αντιδράσετε παρορμητικά, αν εκφράζετε ανάγκες με πιο καθαρό τρόπο ή αν αντιμετωπίζετε μια δύσκολη στιγμή με λίγο περισσότερη φροντίδα.
Ταυτόχρονα, δεν χρειάζεται να μένετε σε μια συνεργασία που δεν σας βοηθά μόνο και μόνο επειδή «έτσι πρέπει». Η συζήτηση για μια δυσκολία στη θεραπευτική σχέση μπορεί να γίνει πολύτιμο μέρος της θεραπείας. Αν όμως μετά από έναν εύλογο χρόνο δεν υπάρχει αίσθηση ασφάλειας, κοινού προσανατολισμού ή σεβασμού, η αλλαγή θεραπευτή είναι μια θεμιτή επιλογή.
Η αναζήτηση βοήθειας δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι μια ήρεμη, ουσιαστική απόφαση να πάρετε στα σοβαρά όσα κουβαλάτε. Ο κατάλληλος ψυχοθεραπευτής δεν θα σας δώσει μια έτοιμη εκδοχή του εαυτού σας. Θα σταθεί δίπλα σας ώστε, με ασφάλεια και αλήθεια, να μπορέσετε να τη διαμορφώσετε εσείς.