Το «είναι εμπιστευτικές οι συνεδρίες με ψυχολόγο;» δεν είναι μια τυπική ερώτηση πριν από το πρώτο ραντεβού. Συχνά κρύβει έναν βαθύτερο φόβο: «Αν πω αυτά που πραγματικά σκέφτομαι, θα με κρίνει κάποιος; Θα μάθει η οικογένειά μου; Θα επηρεαστεί η δουλειά μου;» Η θεραπεία χρειάζεται έναν χώρο όπου μπορείτε να μιλήσετε χωρίς να φοράτε πανοπλία. Η εμπιστευτικότητα είναι βασική προϋπόθεση για να υπάρξει αυτός ο χώρος.
Στη σχέση με έναν ψυχολόγο, όσα μοιράζεστε προστατεύονται από το επαγγελματικό απόρρητο και τους κανόνες δεοντολογίας του επαγγέλματος. Αυτό σημαίνει ότι οι προσωπικές πληροφορίες, οι σκέψεις, τα συναισθήματα, οι εμπειρίες και όσα συζητιούνται στη συνεδρία δεν κοινοποιούνται σε τρίτους χωρίς τη συγκατάθεσή σας, παρά μόνο στις συγκεκριμένες και περιορισμένες περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος.
Είναι εμπιστευτικές οι συνεδρίες με ψυχολόγο;
Ναι. Η ψυχοθεραπευτική σχέση διέπεται από αυστηρή εμπιστευτικότητα. Ο ψυχολόγος δεν ενημερώνει τον ή τη σύντροφό σας, τους γονείς σας, φίλους, εργοδότη ή άλλους επαγγελματίες για όσα λέτε, επειδή απλώς ρωτούν ή επειδή θεωρούν ότι «πρέπει να ξέρουν». Το περιεχόμενο της συνεδρίας ανήκει σε εσάς.
Αυτό ισχύει και όταν η δυσκολία αφορά άλλους ανθρώπους. Μπορεί να μιλήσετε για μια σύγκρουση στη σχέση σας, για θυμό απέναντι σε ένα μέλος της οικογένειας, για άγχος στη δουλειά ή για σκέψεις που σας προκαλούν ντροπή. Ο ρόλος του ψυχολόγου δεν είναι να πάρει θέση υπέρ ή κατά κάποιου ούτε να μεταφέρει τη δική σας πλευρά σε τρίτους. Είναι να σας βοηθήσει να καταλάβετε τι συμβαίνει μέσα σας, να αναγνωρίσετε μοτίβα και να βρείτε έναν πιο ασφαλή και λειτουργικό τρόπο να προχωρήσετε.
Η εμπιστευτικότητα δεν σημαίνει μόνο ότι «δεν λέγονται τα μυστικά σας». Σημαίνει επίσης ότι η θεραπεία δεν γίνεται πεδίο αξιολόγησης του χαρακτήρα σας. Μπορείτε να φέρετε στη συζήτηση αντιφατικά συναισθήματα, ενοχές, θυμό, παρορμητικές αποφάσεις ή φόβους χωρίς να χρειάζεται να αποδείξετε ότι είστε τέλειοι. Η αποδοχή δεν ακυρώνει την ευθύνη για τις πράξεις μας. Δημιουργεί, όμως, τις συνθήκες για να την αναλάβουμε με ειλικρίνεια.
Τι καλύπτει το επαγγελματικό απόρρητο
Το απόρρητο καλύπτει τόσο όσα αναφέρετε προφορικά όσο και τα στοιχεία που δίνετε για την έναρξη και την οργάνωση της θεραπείας. Το όνομά σας, τα στοιχεία επικοινωνίας σας, το ιστορικό σας, τυχόν σημειώσεις θεραπείας και η ίδια η πληροφορία ότι παρακολουθείτε συνεδρίες χρειάζονται προσεκτικό χειρισμό.
Αν χρειαστεί συνεργασία με άλλον επαγγελματία υγείας, για παράδειγμα με ψυχίατρο, αυτή δεν γίνεται αυθαίρετα. Προϋποθέτει τη δική σας ενημέρωση και συναίνεση ως προς το τι θα μοιραστεί και για ποιον λόγο. Μερικές φορές η συνεργασία μπορεί να ενισχύσει τη φροντίδα, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν έντονο άγχος, καταθλιπτική συμπτωματολογία ή ανάγκη για ιατρική εκτίμηση. Άλλες φορές δεν είναι απαραίτητη. Η θεραπεία προσαρμόζεται στις ανάγκες και στους στόχους σας, όχι σε ένα προκαθορισμένο σχήμα.
Πότε υπάρχουν εξαιρέσεις στην εμπιστευτικότητα;
Η ειλικρινής απάντηση είναι ότι η εμπιστευτικότητα δεν είναι απόλυτη σε κάθε πιθανό σενάριο. Υπάρχουν περιορισμένες εξαιρέσεις που σχετίζονται κυρίως με σοβαρό και άμεσο κίνδυνο ή με νομικές υποχρεώσεις. Αυτές οι εξαιρέσεις δεν υπάρχουν για να τιμωρήσουν τον άνθρωπο που ζητά βοήθεια, αλλά για να προστατεύσουν τη ζωή, την ασφάλεια και ευάλωτα πρόσωπα.
Μια τέτοια περίπτωση μπορεί να αφορά άμεσο και σοβαρό κίνδυνο αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, ή σαφή κίνδυνο σοβαρής βλάβης προς κάποιον άλλο. Μπορεί επίσης να αφορά πληροφορίες που υποδεικνύουν κακοποίηση ή σοβαρή παραμέληση ανηλίκου ή άλλου προσώπου που χρειάζεται προστασία. Επιπλέον, σε ορισμένες περιστάσεις μπορεί να υπάρξει νόμιμη υποχρέωση ανταπόκρισης σε αρμόδια δικαστική ή εισαγγελική αρχή.
Ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, η λογική δεν είναι η έκθεση του θεραπευόμενου. Ο ψυχολόγος αξιολογεί με προσοχή τα δεδομένα, ενεργεί με βάση τις επαγγελματικές και νομικές του υποχρεώσεις και, όπου είναι εφικτό και ασφαλές, συζητά μαζί σας τι χρειάζεται να γίνει. Η θεραπεία δεν είναι ανάκριση. Αν περνάτε μια περίοδο στην οποία φοβάστε τον εαυτό σας, έχετε σκέψεις απελπισίας ή αισθάνεστε ότι χάνετε τον έλεγχο, η συζήτηση αυτών των εμπειριών είναι ακριβώς ένας λόγος για να αναζητήσετε στήριξη.
Η διαφορά ανάμεσα σε μια σκέψη και σε έναν άμεσο κίνδυνο
Πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν να μιλήσουν για δύσκολες σκέψεις επειδή φοβούνται ότι θα χαρακτηριστούν «επικίνδυνοι» ή ότι θα χάσουν τον έλεγχο της ζωής τους. Όμως μια ανεπιθύμητη σκέψη, μια εικόνα που σας τρομάζει ή η φράση «δεν αντέχω άλλο» δεν σημαίνουν αυτομάτως ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος.
Ο ψυχολόγος χρειάζεται να κατανοήσει το πλαίσιο: πόσο συχνά εμφανίζεται μια σκέψη, πόσο έντονη είναι, αν υπάρχει πρόθεση ή σχέδιο, ποιες είναι οι διαθέσιμες στηρίξεις σας και τι σας βοηθά να παραμένετε ασφαλείς. Η ανοιχτή συζήτηση επιτρέπει μια ουσιαστική εκτίμηση και, όταν χρειάζεται, ένα σχέδιο προστασίας. Η σιωπή συνήθως αφήνει τον φόβο να μεγαλώνει μόνος του.
Πώς χτίζεται η αίσθηση ασφάλειας στη θεραπεία
Η εμπιστευτικότητα είναι απαραίτητη, αλλά από μόνη της δεν αρκεί. Ένας άνθρωπος μπορεί να γνωρίζει θεωρητικά ότι τα λόγια του προστατεύονται και παρ’ όλα αυτά να δυσκολεύεται να ανοιχτεί. Ιδιαίτερα αν στο παρελθόν έχει νιώσει απόρριψη, ντροπή ή προδοσία, η εμπιστοσύνη χρειάζεται χρόνο.
Μια καλή θεραπευτική σχέση χτίζεται σταδιακά. Δεν χρειάζεται να αφηγηθείτε όλη τη ζωή σας από την πρώτη συνεδρία, ούτε να μιλήσετε για κάτι πριν νιώσετε έτοιμοι. Μπορείτε να ξεκινήσετε από αυτό που σας πιέζει περισσότερο τώρα: τις κρίσεις πανικού πριν κοιμηθείτε, την ένταση που ξεσπά στη σχέση σας, την εξάντληση στη δουλειά ή το αίσθημα ότι επαναλαμβάνετε επιλογές που σας πληγώνουν.
Στην integrative προσέγγιση, η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει και πρακτικά εργαλεία για τη διαχείριση του άγχους ή της παρορμητικότητας και βαθύτερη διερεύνηση των μοτίβων που επανέρχονται. Για κάποιους ανθρώπους, η ανακούφιση ξεκινά όταν μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τις σκέψεις που πυροδοτούν πανικό. Για άλλους, χρειάζεται να καταλάβουν γιατί μια παλιά εμπειρία επανέρχεται σε κάθε κοντινή σχέση. Δεν υπάρχει μία σωστή διαδρομή για όλους.
Τι ισχύει στις online συνεδρίες;
Οι εξ αποστάσεως συνεδρίες μπορούν να είναι εξίσου προσωπικές και προστατευμένες, αρκεί να γίνονται μέσω ασφαλούς τρόπου επικοινωνίας και με φροντίδα για το ιδιωτικό περιβάλλον. Η τεχνολογία δεν αντικαθιστά την ανθρώπινη παρουσία, αλλά μπορεί να κάνει την ψυχολογική υποστήριξη πιο προσβάσιμη για ανθρώπους που ζουν μακριά, έχουν απαιτητικό πρόγραμμα ή αισθάνονται πιο άνετα στον δικό τους χώρο.
Υπάρχουν και πρακτικά σημεία που αξίζει να προσέξετε. Επιλέξτε ένα δωμάτιο όπου δεν μπορεί να ακούσει κάποιος τη συζήτηση, χρησιμοποιήστε ακουστικά αν χρειάζεται και βεβαιωθείτε ότι η συσκευή σας είναι προσωπική ή προστατεύεται με κωδικό. Αν μένετε με άλλους και δεν έχετε εύκολα ιδιωτικότητα, αυτό μπορεί να συζητηθεί από την αρχή ώστε να βρεθεί μια ρεαλιστική λύση.
Τι μπορείτε να ρωτήσετε πριν από το πρώτο ραντεβού
Είναι απολύτως θεμιτό να ρωτήσετε ευθέως πώς τηρείται το απόρρητο, πού αποθηκεύονται τα στοιχεία σας, τι ισχύει για τις online συνεδρίες και ποιες είναι οι εξαιρέσεις στην εμπιστευτικότητα. Μπορείτε επίσης να ζητήσετε διευκρινίσεις για τη συχνότητα των συναντήσεων, την ακύρωση ενός ραντεβού και τον τρόπο συνεργασίας.
Οι ερωτήσεις αυτές δεν δείχνουν δυσπιστία. Δείχνουν ότι φροντίζετε τον εαυτό σας και ότι θέλετε να ξεκινήσετε με καθαρά όρια. Ένας επαγγελματίας οφείλει να απαντά με σαφήνεια, χωρίς αόριστες υποσχέσεις και χωρίς να σας κάνει να νιώσετε άβολα επειδή ζητάτε πληροφορίες.
Το να μιλήσετε για όσα σας βαραίνουν δεν απαιτεί να είστε έτοιμοι να τα πείτε όλα. Αρκεί να υπάρχει ένα πρώτο ασφαλές σημείο, όπου η εμπειρία σας αντιμετωπίζεται με σεβασμό, επιστημονική φροντίδα και ανθρώπινη παρουσία. Από εκεί μπορεί να αρχίσει ένα βήμα προς την αλλαγή, με τον δικό σας ρυθμό.