Η πιο φυσική αντίδραση κάποιου που βλέπει τον σύντροφό του να παθαίνει κρίση πανικού, είναι να προσπαθήσει να εισάγει τη λογική. Τον βλέπετε να τρέμει, να μην μπορεί να αναπνεύσει, να νιώθει ότι παθαίνει έμφραγμα, και αυθόρμητα λέτε…
Όταν η κατάθλιψη μπαίνει σε μια σχέση, φέρνει μαζί της τη σιωπή και την απόσταση. Όταν όμως το υπερβολικό άγχος και οι κρίσεις πανικού χτυπούν την πόρτα του σπιτιού σας, η ατμόσφαιρα γεμίζει με ηλεκτρισμό, υπερένταση και έναν διαρκή, αόρατο κίνδυνο. Το να ζεις με έναν σύντροφο που πάσχει από Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή ή Διαταραχή Πανικού, μοιάζει σαν να συγκατοικείς με έναν συναγερμό ο οποίος χτυπάει ανεξέλεγκτα, χωρίς να υπάρχει πραγματική φωτιά.
Για εσάς, τον σύντροφο-φροντιστή, η κατάσταση αυτή είναι εξουθενωτική. Το άγχος έχει την ιδιότητα να είναι εξαιρετικά μεταδοτικό. Προσπαθώντας να στηρίξετε τον άνθρωπό σας, ο δικός σας εγκέφαλος τίθεται διαρκώς σε κατάσταση συναγερμού, με αποτέλεσμα να βιώνετε μια ανελέητη κόπωση του κεντρικού νευρικού σας συστήματος.
Το Λάθος του «Ηρέμησε, δεν είναι τίποτα»
Η πιο φυσική αντίδραση κάποιου που βλέπει τον σύντροφό του να παθαίνει κρίση πανικού, είναι να προσπαθήσει να εισάγει τη λογική. Τον βλέπετε να τρέμει, να μην μπορεί να αναπνεύσει, να νιώθει ότι παθαίνει έμφραγμα, και αυθόρμητα λέτε: «Ηρέμησε, μια χαρά είσαι, δεν είναι τίποτα, στο μυαλό σου είναι».
Αυτή η προσέγγιση είναι κλινικά λανθασμένη και συχνά επιδεινώνει τον πανικό. Εκείνη τη στιγμή, η αμυγδαλή του εγκεφάλου του συντρόφου σας (το κέντρο του φόβου) έχει τεθεί σε πλήρη λειτουργία. Ο εγκέφαλός του λειτουργεί ακριβώς όπως θα λειτουργούσε αν τον κυνηγούσε ένα λιοντάρι. Λέγοντάς του «δεν είναι τίποτα», πρακτικά ακυρώνετε τον τρόμο του. Δεν τον βοηθάτε να λογικευτεί, αλλά τον κάνετε να νιώθει ότι είναι εντελώς μόνος απέναντι σε έναν θανάσιμο –για τον ίδιο– κίνδυνο, αυξάνοντας την απελπισία του.
Η Παγίδα της Υπερπροστασίας (Accommodation)
Στην προσπάθειά σας να αποτρέψετε την επόμενη κρίση, είναι πολύ πιθανό να πέσετε στην παγίδα της «υπερπροστασίας» (στην ψυχολογία αναφέρεται ως symptom accommodation). Τι σημαίνει αυτό; Αρχίζετε να προσαρμόζετε όλη σας τη ζωή γύρω από τους φόβους του. Αν ο σύντροφός σας φοβάται τον συνωστισμό, σταματάτε να πηγαίνετε σε συναυλίες ή εστιατόρια. Αν φοβάται την οδήγηση, αναλαμβάνετε να τον πηγαίνετε παντού εσείς.
Αν και βραχυπρόθεσμα αυτό φαίνεται να μειώνει τις εντάσεις, μακροπρόθεσμα είναι καταστροφικό. Αποφεύγοντας διαρκώς αυτά που τον τρομάζουν, ο εγκέφαλός του επιβεβαιώνει τη λανθασμένη πεποίθηση ότι αυτές οι καταστάσεις είναι όντως επικίνδυνες. Παράλληλα, η δική σας ζωή συρρικνώνεται επικίνδυνα, οδεύοντας ολοταχώς προς την εξάντληση και τον θυμό.
Η Πρακτικά Tips: Η Τεχνική της Γείωσης (Grounding)
Τι μπορείτε να κάνετε την ώρα που ο σύντροφός σας παθαίνει κρίση πανικού; Ο ρόλος σας δεν είναι να γίνεται γιατρός, αλλά να προσφέρετε μια συναισθηματική άγκυρα.
- Μην πανικοβάλλεστε μαζί του: Το δικό σας νευρικό σύστημα πρέπει να δώσει το σήμα της ασφάλειας. Μιλήστε με αργή, σταθερή και χαμηλή φωνή.
- Αλλάξτε τη φρασεολογία σας: Αντικαταστήστε το «ηρέμησε» με το «βλέπω ότι φοβάσαι πολύ, αλλά είσαι ασφαλής, θα περάσει, είμαι εδώ».
- Εφαρμόστε τη Γείωση (5-4-3-2-1): Βοηθήστε τον να βγει από το μυαλό του και να επιστρέψει στο σώμα του. Ζητήστε του να σας πει φωναχτά 5 πράγματα που βλέπει γύρω του (π.χ. έναν πίνακα), 4 πράγματα που μπορεί να αγγίξει, 3 ήχους που ακούει, 2 μυρωδιές, και 1 γεύση. Η τεχνική αυτή αναγκάζει τον λογικό εγκέφαλο να επαναλειτουργήσει.
Η Δική σας Ψυχική Θωράκιση
Το να είστε ο σταθερός βράχος σε μια σχέση που κλυδωνίζεται από το άγχος, απαιτεί τεράστια ψυχικά αποθέματα. Δεν μπορείτε να λειτουργείτε ως μόνιμο “αλεξικέραυνο” για τους φόβους του συντρόφου σας χωρίς να φροντίσετε τον εαυτό σας. Όπως ακριβώς συμβαίνει με την κατάθλιψη, έτσι και εδώ, το βάρος του φροντιστή μπορεί να σας συνθλίψει.
Η θεραπεία δεν αφορά μόνο αυτόν που νοσεί. Στη συμβουλευτική διαδικασία, στόχος μας είναι να εκπαιδεύσουμε τον σύντροφο-φροντιστή να βάζει υγιή όρια. Πρέπει να μάθετε πώς να είστε υποστηρικτικοί χωρίς να ενισχύετε τη συμπεριφορά αποφυγής του συντρόφου σας. Εάν νιώθετε ότι η ζωή σας έχει αρχίσει να περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από τις κρίσεις του ανθρώπου σας, είναι η ώρα να ζητήσετε την καθοδήγηση ενός ειδικού, ώστε να επαναφέρετε την ισορροπία τόσο στον εαυτό σας όσο και στη σχέση σας.
Κλείστε μια ενημερωτική συνεδρία
Βιβλιογραφία
Barlow, D. H. (2002). Anxiety and its disorders: The nature and treatment of anxiety and panic (2nd ed.). Guilford Press.
Boeding, S. E., Paprocki, C. M., Baucom, B. R., Abramowitz, J. S., Wheaton, M. G., Fabricant, L. E., & Franklin, M. E. (2013). Let me check that for you: Symptom accommodation in romantic partners of adults with obsessive–compulsive disorder. Behaviour Research and Therapy, 51(6), 316-322.
Chambless, D. L. (2012). Adjunctive couple and family intervention for patients with anxiety disorders. Journal of Clinical Psychology, 68(5), 548-560.
Zaider, T. I., Heimberg, R. G., & Iida, M. (2010). Anxiety disorders and intimate relationships: A study of daily processes in couples. Journal of Abnormal Psychology, 119(1), 163–173.
Zinbarg, R. E., Lee, J. E., & Yoon, K. L. (2007). Dyadic predictors of outcome in a cognitive-behavioral program for patients with generalized anxiety disorder in committed relationships: A ‘spoonful of sugar’ and a dash of spice. Journal of Abnormal Psychology, 116(3), 469–481.