Ενώ όμως το διαδίκτυο κατακλύζεται από πληροφορίες για το πώς βιώνει τη ΔΕΠΥ το ίδιο το άτομο, ελάχιστοι μιλούν για το «τσουνάμι» που προκαλεί αυτή η νευρολογική διαφοροποίηση μέσα σε μια ρομαντική σχέση ή έναν γάμο.
Για δεκαετίες, η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ – διεθνώς ADHD) θεωρούνταν αποκλειστικά μια παιδική πάθηση, η οποία υποτίθεται ότι «εξαφανιζόταν» μαγικά με την ενηλικίωση. Η σύγχρονη νευροεπιστήμη και η κλινική ψυχολογία έχουν καταρρίψει πλήρως αυτόν τον μύθο. Η ΔΕΠΥ είναι μια ισόβια νευροαναπτυξιακή κατάσταση, και η διάγνωσή της σε ενήλικες αυξάνεται πλέον εκθετικά.
Ενώ όμως το διαδίκτυο κατακλύζεται από πληροφορίες για το πώς βιώνει τη ΔΕΠΥ το ίδιο το άτομο, ελάχιστοι μιλούν για το «τσουνάμι» που προκαλεί αυτή η νευρολογική διαφοροποίηση μέσα σε μια ρομαντική σχέση ή έναν γάμο. Στο γραφείο μου, συναντώ πολύ συχνά ζευγάρια στα πρόθυρα του διαζυγίου, όπου ο νευροτυπικός (χωρίς ΔΕΠΥ) σύντροφος είναι απόλυτα πεπεισμένος ότι ο άνθρωπός του απλώς… αδιαφορεί για εκείνον.
«Δεν με θυμάται, άρα δεν με αγαπάει»
Στις σχέσεις όπου ο ένας σύντροφος έχει μη διαγνωσμένη ή μη ρυθμισμένη ΔΕΠΥ, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η υπερκινητικότητα. Είναι η ερμηνεία των συμπτωμάτων. Ο σύντροφος με ΔΕΠΥ ξεχνάει επετείους, αφήνει μισοτελειωμένες δουλειές στο σπίτι, δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μια συζήτηση χωρίς να διακόψει, και συχνά αντιδρά παρορμητικά.
Ο νευροτυπικός σύντροφος ερμηνεύει αυτές τις συμπεριφορές μέσα από ένα ηθικό και συναισθηματικό πρίσμα. Σκέφτεται: «Αν με αγαπούσε πραγματικά, θα θυμόταν να πληρώσει τον λογαριασμό. Αν με σεβόταν, δεν θα άφηνε τα ρούχα του στο πάτωμα αφού τον έχω παρακαλέσει χίλιες φορές». Η εξίσωση στο μυαλό του είναι απλή: Αφηρημάδα και ακαταστασία ίσον έλλειψη σεβασμού.
Εδώ ακριβώς ξεκινά η κλινική παρέμβαση. Η συμπεριφορά αυτή δεν είναι ζήτημα χαρακτήρα, ηθικής ή έλλειψης αγάπης. Είναι ζήτημα νευροβιολογίας. Ο εγκέφαλος με ΔΕΠΥ παρουσιάζει ελλείμματα στις εκτελεστικές λειτουργίες (προγραμματισμός, μνήμη εργασίας) και διαφορετική διαχείριση της ντοπαμίνης. Ο σύντροφός σας κυριολεκτικά δεν “βλέπει” την ακαταστασία όπως την βλέπετε εσείς, και η μνήμη εργασίας του “σβήνει” πληροφορίες που δεν του προσφέρουν άμεση διέγερση, όσο κι αν σας αγαπάει.
Η Τοξική Δυναμική “Γονέα – Παιδιού”
Το πιο καταστροφικό ίσως μοτίβο που παρατηρούμε στην ψυχοθεραπεία ζεύγους, είναι η ασυνείδητη δημιουργία μιας δυναμικής «γονέα – παιδιού».
Καθώς ο σύντροφος με ΔΕΠΥ ξεχνάει ή αναβάλλει υποχρεώσεις, ο νευροτυπικός σύντροφος, προκειμένου να κρατήσει το νοικοκυριό όρθιο, αναλαμβάνει τα πάντα. Γίνεται ο διαχειριστής, ο υπενθυμιστής, ο ελεγκτής. Σταδιακά, μετατρέπεται σε έναν αυστηρό, επικριτικό «γονέα» που γκρινιάζει διαρκώς. Από την άλλη πλευρά, ο σύντροφος με ΔΕΠΥ, νιώθοντας ότι κρίνεται διαρκώς και δεν είναι ποτέ αρκετός, αντιδρά αμυντικά. Είτε αποσύρεται, είτε επαναστατεί σαν έφηβος.
Αυτή η δυναμική είναι ο απόλυτος δολοφόνος της οικειότητας και της ερωτικής επιθυμίας. Είναι αδύνατον να δεις ερωτικά τον άνθρωπο που νιώθεις ότι σε ελέγχει σαν μαμά ή μπαμπάς σου. Και είναι εξίσου αδύνατον να ποθήσεις ερωτικά έναν άνθρωπο τον οποίο νιώθεις ότι πρέπει να “μεγαλώσεις” και να του υπενθυμίζεις να βγάλει τα σκουπίδια.
Η Κόπωση του Νευροτυπικού Συντρόφου
Είναι ζωτικής σημασίας να επικυρώσουμε την κόπωση του νευροτυπικού συντρόφου. Το να είσαι ο μοναδικός φορέας της εκτελεστικής λειτουργίας σε ένα σπίτι είναι ψυχικά και σωματικά εξουθενωτικό. Ο θυμός σας είναι απολύτως δικαιολογημένος. Συχνά νιώθετε μοναξιά μέσα στην ίδια σας τη σχέση. Αισθάνεστε ότι είστε οι μόνοι που νοιάζονται για το κοινό σας μέλλον, τη στιγμή που ο άνθρωπός σας φαίνεται να ζει αποκλειστικά στο “τώρα”, κυνηγώντας την επόμενη πηγή διέγερσης.
Σπάζοντας τον Κύκλο: Από τον Έλεγχο στη Συμπληρωματικότητα
Η αγάπη από μόνη της δεν αρκεί για να επιβιώσει μια σχέση με ΔΕΠΥ. Απαιτείται δομή, ξεκάθαρα όρια και πλήρης επαναπροσδιορισμός της επικοινωνίας.
- Εξωτερικεύστε το πρόβλημα: Η πρώτη αρχή στη συμβουλευτική είναι να σταματήσετε να κατηγορείτε ο ένας τον άλλον. Το πρόβλημα δεν είναι ο σύντροφός σας, ούτε εσείς. Το πρόβλημα είναι η ΔΕΠΥ. Η μάχη πρέπει να γίνει “Εμείς εναντίον των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ”.
- Σταματήστε τις διασώσεις: Πρέπει να βγείτε από τον ρόλο του διασώστη/γονέα. Αν ο σύντροφός σας με ΔΕΠΥ ξεχάσει κάτι που αφορά αποκλειστικά τον ίδιο (π.χ. να πάρει τα κλειδιά του), αφήστε τον να αντιμετωπίσει τις φυσικές συνέπειες. Αναλάβετε μόνο όσα επηρεάζουν κοινούς, κρίσιμους τομείς (π.χ. οικονομικά).
- Παίξτε με τα δυνατά σας σημεία: Μην περιμένετε ισοκατανομή στα πάντα. Αν εσείς είστε καλοί στην οργάνωση, αναλάβετε τα λογιστικά του σπιτιού. Αν ο σύντροφός σας έχει άφθονη ενέργεια ή δημιουργικότητα, αφήστε του καθήκοντα που απαιτούν κίνηση, επισκευές ή αυθορμητισμό. Μην προσπαθείτε να τον κάνετε να λειτουργήσει όπως εσείς.
Η συμβίωση με τη ΔΕΠΥ δεν χρειάζεται να είναι μια διαρκής μάχη. Μέσα από την ψυχοθεραπεία ζεύγους, μπορούμε να αποκωδικοποιήσουμε τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος του καθενός, να διαλύσουμε τις παρεξηγήσεις γύρω από την “αδιαφορία” και να χτίσουμε μια σχέση βασισμένη στη συμπόνια και τη συμπληρωματικότητα, όχι στον έλεγχο. Αν νιώθετε ότι η σχέση σας έχει βαλτώσει σε αυτούς τους ρόλους, είμαι εδώ για να το διαχειριστούμε μαζί.
Κλείστε μια ενημερωτική συνεδρία
Βιβλιογραφία
Barkley, R. A., Murphy, K. R., & Fischer, M. (2008). ADHD in adults: What the science says. Guilford Press.
Eakin, L., Minde, K., Hechtman, L., Ochs, E., Krane, E., Bouffard, R., Greenfield, B., & Looper, K. (2004). The marital and family functioning of adults with ADHD and their spouses. Journal of Attention Disorders, 8(1), 1-10.
Orlov, M. (2010). The ADHD effect on marriage: Understand and rebuild your relationship in six steps. Specialty Press.
Robbins, C. A. (2005). ADHD couple and family relationships: Enhancing communication and understanding through Imago Relationship Therapy. Journal of clinical psychology, 61(5), 565-577.